Bài toán chuyển động trên dòng nước lớp 5 thường dựa trên các công thức cốt lõi: Vận tốc xuôi dòng = Vận tốc thực + Vận tốc dòng nước; Vận tốc ngược dòng = Vận tốc thực - Vận tốc dòng nước. Các dạng bài tập bao gồm tìm vận tốc xuôi/ngược, vận tốc thực, vận tốc dòng nước và thời gian đi trên đoạn sông nhất định. 

1. Dạng tìm vận tốc thực và vận tốc dòng nước.

Ví dụ: Một ca nô xuôi dòng từ bến A đến bến B với vận tốc 40 km/giờ, khi ngược dòng từ B về A ca nô đi với vận tốc 30 km/giờ. Tính vận tốc của dòng nước và vận tốc của ca nô khi nước đứng yên?

Cách giải:

• Vận tốc dòng nước: (40 - 30) : 2 = 5 (km/giờ)
• Vận tốc ca nô (nước yên lặng): 40 - 5 = 35 (km/giờ) 

2. Dạng tính thời gian dựa trên vận tốc.

Ví dụ: Vận tốc của dòng nước là 18 m/phút. Một người chèo thuyền xuôi dòng sông dài 800m hết 8 phút. Hỏi người đó chèo thuyền ngược dòng sông đó hết bao nhiêu thời gian?

Cách giải:

• Vận tốc xuôi dòng: 800 : 8 = 100 (m/phút)
• Vận tốc thực của thuyền: 100 - 18 = 82 (m/phút)
• Vận tốc ngược dòng: 82 - 18 = 64 (m/phút)
• Thời gian ngược dòng: 800 : 64 = 12,5 (phút)

3. Dạng bài toán xuôi dòng - ngược dòng kết hợp khoảng cách.

Ví dụ: Hai bến sông A và B cách nhau 36 km. Dòng nước chảy từ A đến B với vận tốc 4 km/giờ. Một ca nô đi từ A đến B hết 1 giờ. Hỏi ca nô đi ngược từ B về A trong bao lâu?

Cách giải:

• Vận tốc xuôi dòng là: 36 : 1 = 36 (km/giờ)
• Vận tốc thực ca nô là: 36 - 4 = 32 (km/giờ)
• Vận tốc ngược dòng là: 32 - 4 = 28 (km/giờ)
• Thời gian ngược dòng là: 36 : 28 = 9/7 (giờ) = 1 giờ 17 phút .

MỘT SỐ BÀI TOÁN THỰC HÀNH:

Bài 1: Vận tốc dòng chảy của một con sông là 3 km/giờ. Vận tốc của ca nô (khi nước đứng yên) là 15 km/giờ . Tính vận tốc ca nô khi xuôi dòng và khi ngược dòng.

Bài 2: Một ca nô khi ngược dòng từ A đến B mỗi giờ đi được 10 km. Sau 8 giờ 24 phút thì đến B. Biết vận tốc dòng chảy là 2 km/giờ. Hỏi ca nô đó đi xuôi dòng từ B đến A thì hết bao nhiêu thời gian .

Bài 3: Một tầu thuyền máy đi xuôi dòng từ bến A đến bến B. Vận tốc của thuyền máy khi nước yên lặng là 22,6 km/giờ. Và vận tốc của dòng nước là 2,2 km/giờ . Sau 1 giờ 45 phút thì thuyền máy đến B. Tính độ dài của quãng sông AB.

Bài 4: Vận tốc dòng chảy của một con sông là 3 km/giờ. Vận tốc của ca nô (khi nước đứng yên) là 15 km/giờ . Tính vận tốc ca nô khi xuôi dòng và khi ngược dòng

Bài 5: Một ca nô đi xuôi dòng từ A đến B hết 32 phút và ngược dòng từ B về A hết 48 phút. Hỏi một cụm bèo trôi từ A về B hết bao lâu?

Bài 6: Một ca nô chạy trên một khúc sông từ bến A đến bến B, khi đi xuôi dòng thì mất 5 giờ, khi đi ngược dòng thì mất 6 giờ. Tính khoảng cách từ bến A đến bến B, biết vận tốc của ca nô khi đi xuôi dòng hơn vân tốc của ca nô khi đi ngược dòng là 6km/giờ? 

Bài 7: Một ca nô xuôi dòng từ A đến B hết 4 giờ và ngược dòng từ B về A hết 6 giờ. Biết vận tốc của dòng nước 50m/phút. Tính:
a, Chiều dài quãng sông AB
b, Vận tốc ca nô trong nước yên lặng.